Cơn khát trái phiếu doanh nghiệp: “Bom” nổ chậm?

Dù không thước đo tín nhiệm, các điều kiện “bảo lãnh” mù mờ nhưng người mua kẻ bán trái phiếu doanh nghiệp vẫn hân hoan…

Riêng tháng 7/2019, lượng trái phiếu doanh nghiệp hút tới 6.764 tỷ đồng và 300 triệu USD, con số này của 6 tháng trước là trên 116 nghìn tỷ đồng. Dù không thước đo tín nhiệm, các điều kiện “bảo lãnh” mù mờ nhưng người mua kẻ bán vẫn hân hoan.

Con số trên được cập nhật bởi Hiệp hội thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA); còn tính chung 6 tháng đầu năm 2019, số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp đạt 116.085 tỷ đồng, tăng 74% so với cùng kỳ.

Đưa “giấy” là lấy tiền?

Còn tính từ khi Nghị định 163/2018/NĐ – CP của Chính phủ về phát hành trái phiếu doanh nghiệp (ban hành 4/12/2018, hiệu lực 1/2/2019), gần như tuần nào cũng có đợt phát hành mới. Trong đó, lượng trái phiếu được phát hành bởi khu vực ngân hàng đạt 36.700 tỷ (36%), bất động sản 22.122 tỷ (19%), công ty chứng khoán 3,5% và 41,5% là của các nhóm ngành khác.

Theo VBMA, trong tháng 7/2019, có 23 doanh nghiệp phát hành trái phiếu thì chỉ có 1 đơn vị không thành công là Công ty Cổ phần Đầu tư Đường Mặt Trời. Đây là loại trái phiếu phát hành riêng lẻ.

Phát hành nhiều nhất trong tháng này (không tính khu vực ngân hàng, chứng khoán), chính là đại gia Công ty ĐT & PT Du lịch Phú Quốc với 1.710 tỷ đồng, được chia thành nhiều đợt. Kế đến là Công ty Cổ phần Khu Du lịch Bắc Mỹ An, chỉ trong 1 đợt, phát hành thành công 1.000 tỷ đồng (xấp xỉ 15%).

Đáng chú ý, hầu hết lãi suất trái phiếu doanh nghiệp đều cao ngất ngưởng, như thể nước trong cơn khát. Đơn cử, Công ty TNHH Mặt trời Sông Hàn phát hành 2 đợt, mỗi đợt 100 tỷ, kỳ hạn 5 năm, lãi suất cố định 2 năm đầu là 10%/năm, sau đó là lãi suất thả nổi bằng lãi suất tiết kiệm 5 năm của VPBank + 2,25%/năm. Công ty Cổ phần Đầu tư Thành Thành Công phát hành kỳ hạn 2 năm thì lãi suất cố định chốt luôn 12%/năm.

Công ty ĐT & PT Du lịch Phú Quốc, phát hành cả 1.710 tỷ đồng, kỳ hạn 3 năm thì đều lãi suất 10%/năm 1 năm đầu, 2 năm còn lại là lãi suất thả nổi tương ứng bình quân lãi suất tiết kiệm 4 ngân hàng lớn (theo thông lệ là nhóm 4 ngân hàng nhà nước chi phối vốn – PV) + 4%/năm.

Còn theo bản cập nhật của Trung tâm Nghiên cứu MSB, lãi suất trái phiếu cao hơn lãi suất cho vay trung dài hạn của ngân hàng từ 0,5% – 1%, cá biệt có doanh nghiệp bất động sản huy động lãi suất từ 12% – 14%. Thậm chí, Công ty Phát triển Bất động sản Phát Đạt phát hành trái phiếu lãi suất tới 14,5%.

Cũng theo trung tâm này, đến cuối tháng 6/2019 quy mô trái phiếu doanh nghiệp có mức vốn hoá bằng 10,22% GDP, tăng 21% so với cùng kỳ; trong khi, mục tiêu đến năm 2020 là 7% GDP.

Rất nhiều chuyên gia dự báo rằng, trong vài năm tới, tăng trưởng của thị trường trái phiếu sẽ đạt 30% – 40% so với hiện nay.

Với mức lãi suất nêu trên, huy động vốn và phát hành trái phiếu tăng vốn cấp 2 ở các ngân hàng thương mại gặp không ít khó khăn, đặc biệt là nhóm ngân hàng thương mại nhà nước chi phối vốn.

Hiện tại, Agribank đang chào phát hành 5.000 tỷ đồng trái phiếu, kỳ hạn 7 năm, lãi suất 8,1%/năm để đáp ứng đủ hệ số an toàn vốn tối thiểu, kịp phục vụ nhu cầu tín dụng vụ thu đông và đông xuân. Một phó tổng giám đốc ngân hàng này phàn nàn với phóng viên VnEconomy: “Các doanh nghiệp chào lãi suất như vậy thì ngân hàng không thể nào cạnh tranh nổi cả huy động vốn lẫn phát hành trái phiếu tăng vốn”.

Nguồn: Trung tâm Nghiên cứu Ngân hàng MSB.

Phiên bản mới của “sân sau”

Một nhân lực chủ chốt về quản trị rủi ro ở một ngân hàng (đã đạt chuẩn basel II), với công việc thường ngày là đánh giá và đưa ra khuyến cáo đối với ban điều hành các thương vụ phát hành trái phiếu doanh nghiệp cho VnEconomy biết, ông buộc phải rời bỏ ngân hàng.

Lý do là rủi ro quá lớn khi thường xuyên phải ký vào hàng loạt báo cáo đánh giá tích cực với các thương vụ phát hành trái phiếu của các tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu.

Ông kể: Một tập đoàn rất lớn (tạm gọi là A) “rất thân” với một ngân hàng đối tác (tạm gọi là B) muốn phát hành một lô trái phiếu 1.000 tỷ đồng, A đã thông qua C (là công ty chứng khoán của B) với bản hợp đồng: bảo lãnh phát hành; nghĩa là, hợp đồng đảm bảo cho A phát hành thành công cận trên của ham muốn và dĩ nhiên, không đồng nghĩa bảo lãnh thanh toán đối với người mua.

Trước hết, C sẽ tư vấn cho A rằng, với một lô lớn như vậy, sẽ cân nhắc tình hình thị trường để phát hành một đợt hay chia thành nhiều đợt.

Tiếp đó, trong trường hợp phát hành lô 1.000 tỷ đồng trong 1 đợt, C sẽ dành ra 200 tỷ bán hoặc ký gửi cho công ty quản lý quỹ (cũng thuộc ngân hàng B) hoặc công ty chứng khoán khác là đối tác (buôn có bạn, bán có phường).

Với 800 tỷ còn lại, C xé lẻ ra thành nhiều món, mỗi món tương ứng khoảng vài trăm triệu đồng để bán cho những nhà đầu tư cá nhân thông qua hệ thống chi nhánh, phòng giao dịch của ngân hàng mẹ B.

Trong trường hợp số hàng “ký gửi” cho công ty quản lý quỹ, đối tác không tiêu thụ được, C lại mang về bán tiếp sau khi chịu hao tổn một ít phí. Một câu hỏi đặt ra, C lấy tiền ở đâu, ông này cho biết, tiền có thể của C (vốn, các quỹ…), thậm chí, nếu cần số lượng tiền lớn vượt khả năng ôm của C thì ngân hàng mẹ B sẽ bơm sang với một ít bút toán rất đơn giản. Cũng có trường hợp, ngân hàng mẹ B sẽ ôm đỡ cho C một cơ số nhất định.

Hiện tại, Ngân hàng Nhà nước đang gắt gao việc đẩy tín dụng trá hình qua kênh trái phiếu. Tuy việc kiểm tra này không đến mức “xuân thu nhị kỳ”, không thường xuyên, không bất thình lình và nhất là đã được mặc định vào ngày cuối tháng, quý hay 31/12; cho nên, trước hạn báo cáo sổ sách chừng vài ngày, ngân hàng B đẩy hết hàng về cho C là sạch sổ.

“Phải kiểm tra bất thường như kiểm quỹ tiền mặt trong két thì mới chỉ tận tay day tận mặt ngân hàng mẹ đã tiếp tay cho công ty chứng khoán con như thế nào trong việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Những cái gọi là hạn mức, tỷ lệ đều có thể che mắt”, ông này nói với VnEconomy.

Có vẻ như, kể từ 2012, khi Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước mở cuộc tiến công vào sở hữu chéo, dẹp trừ các cặp sân sau của các ngân hàng, những tưởng đã xong thì nay, lại một dạng sân sau phiên bản mới xuất hiện.

Khi phát hành thành công, doanh nghiệp hút được vốn mà thủ tục nhanh, trong khi ngân hàng, công ty chứng khoán thu được phí, nên cả thị trường say sưa trong tuần trăng mật.

Soi vào 23 doanh nghiệp phát hành trong tháng 7/2019, cho thấy, phần lớn là doanh nghiệp bất động sản, chủ yếu dành cho các dự án phân khúc cao cấp; còn thống kê từ khi Nghị định 163 có hiệu lực (tháng 2/2019) thì nhóm ngành bất động sản chiếm tới 19% tổng doanh số phát hành.

Đặc biệt, trong số 23 doanh nghiệp nêu trên, ngoài các ngân hàng, công ty chứng khoán và Công ty Cổ phần Du lịch Bắc Mỹ An là phát hành “không có tài sản đảm bảo”; hầu hết các doanh nghiệp khác đều ghi là “có tài sản đảm bảo” và/hoặc “có bảo lãnh thanh toán”.

Vị chuyên gia quản trị rủi ro ở ngân hàng B (nêu trên) phân tích: với trường hợp có tài sản bảo đảm thì doanh nghiệp phát hành dùng luôn tài sản hình thành từ vốn phát hành, cộng với các tài sản khác (cổ phiếu của mình) để làm tài sản bảo đảm; giá trị tài sản bảo đảm có khi lên tới 200% so với doanh số phát hành (chẳng hạn, phát hành 1.000 tỷ thì giá trị tài sản bảo đảm 2.000 tỷ).

Vì vậy, đối với “bảo lãnh thanh toán”, những câu hỏi: ai thanh toán, thanh toán một lần hay nhiều lần, mức độ ưu tiên của chủ nợ (trái chủ)… khi doanh nghiệp vỡ nợ, không mấy trái chủ quan tâm.

Trên thực tế, Ngân hàng Nhà nước không cho phép ngân hàng bảo lãnh thanh toán với trái phiếu doanh nghiệp nhằm tránh tín dụng trá hình qua kênh này.

“Siết tín dụng bất động sản để bảo vệ ngân hàng nhưng bất động sản vẫn tìm vốn một phần ở ngân hàng, một phần ở các nhà đầu tư khác và với cách thức như nêu trên, chỉ là chuyển rủi ro từ chỗ này sang chỗ kia”, vị chuyên gia trên kết lại.

“Bất động sản phiên bản giới hạn” – chiến lược độc chinh phục tầng lớp thượng lưu

“Bất động sản phiên bản giới hạn” – chiến lược độc chinh phục tầng lớp thượng lưu

Có nguồn gốc từ những nước phát triển, Sky Villa – biệt thự trên không – đã lan rộng ra giới thượng lưu toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Đặc biệt, khi giới siêu giàu Việt được ghi nhận tăng nhanh thứ 3 thế giới, đạt 12,7%/năm, theo số liệu của hãng Wealth- X.

Sự xuất hiện của tầng lớp thượng lưu

Theo thống kê mới nhất của Knight Frank, tính đến năm 2018, tổng cộng 198.342 người có giá trị tài sản ròng cực cao trên toàn cầu với tài sản trên 30 triệu USD. Việc gia tăng tầng lớp thượng lưu trên thế giới làm nảy sinh những nhu cầu sử dụng những mặt hàng xa xỉ độc bản, những đặc quyền dịch vụ có một không hai,… Và tư gia của tầng lớp này cũng trở thành một câu hỏi khiến nhiều người không khỏi thắc mắc.

Tại Việt Nam, cuộc “chơi lớn” của tầng lớp giàu có không còn dừng lại ở hạng sang, siêu sang mà dần trở thành bất động sản có số lượng giới hạn chỉ dành cho một số ít cá nhân. Một trong những tiêu chí để định giá bđs phiên bản giới hạn là tọa lạc tại trái tim của những thành phố lớn như Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng. Ngoài ra, dự án phải được vận hành và quản lý bởi những doanh nghiệp bđs uy tín trên thị trường và được phát triển với số lượng khan hiếm. Bên cạnh những tích hợp all in one – tất cả trong một, dự án còn phải đồng bộ thiết kế tiện ích, định hình phong cách sống xa hoa.

Sức hút của bđs phiên bản giới hạn có thể lý giải được nếu nhìn sâu vào quá trình phát triển của tầng lớp thượng lưu tại Việt Nam. Báo cáo World Ultra Wealth (WUW) của công ty tư vấn và nghiên cứu thị trường Wealth – X bất ngờ cho biết Việt Nam là quốc gia giàu nhanh nhất thế giới giai đoạn 2012 – 2017, với tốc độ gia tăng tổng tài sản lên tới 210%.

“Bất động sản phiên bản giới hạn” – chiến lược độc chinh phục tầng lớp thượng lưu - Ảnh 1.

Về tốc độ tăng trưởng người siêu giàu trên thế giới, Việt Nam là quốc gia đứng thứ 3 trong giai đoạn 2012 – 2017

Đà tăng trưởng về tích lũy tài chính của tầng lớp này kéo theo nhu cầu về những giá trị sống vượt trội, trong đó có nhu cầu về những sản phẩm bđs vượt trên những chuẩn mực thông thường. Số lượng triệu phú USD ở Việt Nam được tổ chức Wealth X dự đoán sẽ tăng từ 14.300 hiện nay lên 38.600 trong 10 năm tới. Có thể nói, sự gia tăng của những cực phẩm hạng sang, siêu sang và thậm chí là độc bản trong tương lai gần để đáp ứng nguồn cầu là có cơ sở.

Mặt khác, với khối lượng tài sản kếch xù, phần lớn tầng lớp này là những nhà kinh tế, nhà đầu tư chuyên nghiệp. Theo Wealth – X, 16,1% trong khối tài sản của giới tỷ phú là tài sản thay thế (bđs, siêu xe, máy bay,…). Họ sở hữu tài sản với giá trị lớn không chỉ để ở mà còn để đầu tư sinh lời hoặc làm tài sản tích lũy cho thế hệ con cháu.

Ngoài ra, nhiều chuyên gia cho rằng luật nhà ở sửa đổi cho phép người nước ngoài sở hữu nhà tại Việt Nam đã góp phần tạo ra một làn sóng đầu tư “bđs giới hạn” từ tầng lớp thượng lưu châu Á. Theo khảo sát của Expat Insider, trong xếp hạng nhu cầu sở hữu nhà của giới thượng lưu châu Á, Việt Nam chỉ đứng thứ 2, sếp sau Singapore và đứng thứ 14 trên toàn thế giới.

“Bất động sản phiên bản giới hạn” – chiến lược độc chinh phục tầng lớp thượng lưu - Ảnh 2.

Giá bđs Việt Nam thậm chí chỉ bằng 1/10 so với Hồng Kông

Đặc biệt, khi cầu lớn hơn cung, quỹ đất lại ngày càng khan hiếm trong giai đoạn 2018 – 2020, thì thị trường bđs phiên bản giới hạn hứa hẹn sẽ được đốt nóng trong vòng 10 năm tới. Muốn tham gia vào cuộc chơi lớn này, nhà phát triển bđs phiên bản giới hạn phải là những đơn vị có tiềm lực tài chính lớn mạnh, am hiểu thời cuộc, có tầm nhìn trong việc lựa chọn phong cách sống và xu hướng kinh doanh.

Những thương hiệu “đi đầu”

Điểm qua những thương phẩm giới hạn trên thế giới, không thể bỏ qua tòa nhà 220 đường Central Park South ở New York với vỏn vẹn chỉ 6 căn hộ full floor, thang máy riêng biệt được tung ra thị trường với giá từ 6 cho đến 17,6 triệu USD. Tiếp đến là tháp One Thousand Museum Tower ở Miami cao 60 tầng với 83 căn hộ do kiến trúc sư lừng danh Zaha Hadid thiết kế. Mỗi căn hộ tại đây rộng 430 m2 có giá bán khoảng 4.9 triệu USD. Hầu hết những thương phẩm khan hiếm về số lượng này chỉ dành cho các chính trị gia, ngôi sao và các nhà tài phiệt.

Một trong những phiên bản bđs giới hạn tại Việt Nam là Sky Villa tại The Grand Manhattan – tâm điểm phồn hoa ngay lõi Quận 1. Được phát triển bởi Novaland – Tập đoàn bất động sản hàng đầu Việt Nam, 10 căn Sky Villa trên tầng cao là tinh hoa của dự án, được kỳ vọng sẽ trở thành tư gia của giới thượng lưu trong nước và quốc tế tại Việt Nam.